Geçen hafta Silivri’den yılın birinci mektubunu aldım.
Ünlü “Dokuz Numaralı Koğuş’tan” geliyordu.
Yani seçilmiş belediye liderlerinin, muhalif aydınların, gazetecilerin, sanatkarların yattığı koğuştan…
9 numaralı koğuşun bir sakini yazıyor
Mektubun altında şu imza vardı:
Doç. Dr. Buğra Gökce.
Kimdir derseniz, geçenlerde Silivri’de tuttuğu günlükleri topladığı kitabını anlatan bir yazı yazmıştım.
İşte o kent plancısı…
Ankara, Çankaya ve İzmir büyükşehir belediyelerinde planlamacı olarak çalıştı.
Son vazifesi büyükşehir bünyesindeki “İstanbul Planlama Ajansı Başkanlığı idi…”
9 numaralı koğuşta günlük hayat nasıl bir şeydir?
Yazının başından beri “9 numaralı koğuş” diyorum lakin o 12 Mart, 12 Eylül periyotlarını hatırlatan sembolik bir tabir.
Aslında durum farklı.
Asıl ismi “9 Numaralı Cezaevi…”
Mektuptan okuyalım:
“Burada 9 No’lu cezaevinde koğuşlar tek kişilik.
En ağır tecrit halindeyiz. Avlu yani (havalandırma) dahi tek kişilik. Avukat görüşme odaları olmasa mahpus arkadaşlarımızı görme ihtimali de yok.
Avukat ve aile görüşmeleri bizim için birer toplumsal tesis
Yani avukat görüşleri bizim için en temel toplumsallaşma aracı.
O yer bir nevi ‘sosyal tesis…’ Haftada bir saat kapalı görüş ile cam gerisinden telefonla ailemizle konuşabiliyoruz.
Ayda bir saat de açık görüş ile ailelerimize dokunarak sohbet edebiliyoruz.
Bayram ve özel günler için ek açık görüşler veriliyor.
10 ayda kaç açık, kaç cam gerisinden görüşme yaptı
10 ayda 41 görüş yapmışım. 26’sı kapalı 15’i açık görüş. 15 saati sevdiklerime kısacak da olsa dokunarak, 26 saati görüp dokunamadan geçirmişim.
Haftada 10 dakika ve tek kişi olmak üzere telefonla görüşme hakkı olduğunu, bunun dışında hiçbir baht verilmediğini, ağır bir tecrit yaşadığımızı, birbirimizi de yalnızca avukat görüşme odalarında yan yana odalarda görebildiğimizi bilginize sunmak isterim.”
9 numaralı koğuşta hiç duygusal anlar yok mudur?
Kitabını biraz mekanik bulduğumu, insanın o cezaevi yalnızlığı içindeki günlüklerinde daha duygusal anlatımlar da beklendiğini yazmıştım.
Mektubunda diyor ki;
“Günlüklerimdeki birinci notlarım elbette bir edebiyatçı hassasiyeti ve inceliğinde ya da roman yazma tezinde olmadığından çok daha mekanik gelmiş olabilir. En özel ve duygusal satırlarım ise eşime ve aile yazılmış mektuplarda kaldı sanırım. O özel mektupları ise kitaba koymadık takdir edersiniz.”
Şimdi anlıyorum; Kavala, Atalay ve Kahraman’a kâfi ilgiyi göstermemişim
Mektupta tıpkı yerde yatan birtakım öteki tutuklu ve mahkumlara de ileti var:
“Osman Kavala başta, cezaevinde uzun mühlet kalmak zorunda kalan Selçuk Kozağaçlı, Can Atalay, Tayfun Kahraman memleketin mağdur kıymetlerine de gereğince teveccüh gösteremediğimi anlıyorum. Bu vesile ile hepsine bilhassa değerli dostum, kardeşim Tayfun’a özel sevgilerimi iletmek istiyorum.”
Cezaevi akrabalığımda en yakınım Fatih Altaylı’ydı
Mektubunda çok hoş bir kavram yaratmış.
‘Cezaevi akrabalığı…’
“Cezaevi akrabalığı diye bir şey var bence.
Sanırım burada en kıymetli akrabam Fatih Abi diyebildiğim Fatih Altaylı ile oldu. Şükür ki yeni yıl öncesi meskenine, ailesine kavuştu ve ben tarifsiz keyifli oldum. Burada Osman Kavala, Can Atalay ve Selçuk Kozağaçlı uzun yıllar uğradıkları ağır tecrit ve yoksunluklara karşın dimdik duruşları ile özel hürmet ve hürmeti hak ediyorlar.
Onların şahsında tüm siyasi tutuklu ve mahkumlara de içten bir selam vermeliyim.”
Bir 9 numara sakini 10 ayda kaç makale yazabilir?
İnsan cezaevinde geçirdiği 10 ayda neler yapabilir?
Buğra’nın bilançosu şöyle:
“Birgün, Cumhuriyet ve Karar Gazetelerinde bu 10 aylık süreçte 22 makalem yayınlandı.
Diğer yandan toplumsal medya paylaşımları ile yaptığım yemeklerden, his yoğunluklarıma kadar görece daha tanınan notlarımı paylaşmaya çalıştım.”
Koğuşta İsmail Cem okumak nostaljik bir his mudur?
Günlüklerinde bol bol İsmail Cem’in “Türkiye’de Geri Kalmışlığın Tarihi” kitabını okuduğunu yazmıştı.
Ben de bunu “Nostaljik bir okuma” olarak nitelendiriştim.
Tabi ki bunun altında şu soru da vardı:
Biraz geride kalmış bir okuma tercihi değil mi? Artık o kitabı aşan çok daha öbür eserler var.
Mektupta o soruma şöyle karşılık vermiş:
“İsmail Cem’i nostaljik bir okuma olarak değil değerli bir hafıza tazeleme ve sonraki kimi Türkiye değerlendirmelerine altlık olarak düşünmüştüm.”
9 ay 29 günde 130 kitap okursanız neleri seçersiniz?
9 ay 20 günde 130 civarı kitap okumuş…
“Bu da cezaevinin en değerli artısı belki” diyor.
Siyasi ve ekonomik kitaplar:
Gramsci, Noam Chomsky, Auerbach, W. Schmidt, Lucien Febvre, İbn-i Haldun, Mahfi Eğilmez…
Ve…
“İçinde; Hasan İzzettin Dinamo’dan, Burhan Sönmez’e, Cemal Süreya’dan Sabahattin Ali’ye, Eduardo Galeno’ya; Marquez’den Amin Maalouf’a, Saragoma’ya; Çehov, Le Febvre, D.Harvey, Camus’a kadar muharrir ve düşünür olan geniş bir yelpaze ile hem yenilerini öğrendim hem tekrar okumalar ile daha evvel ıskaladıklarımı buldum…”
9 numaralı koğuşta insan niçin Cemal Süreya’nin “Üvercinka’sını” okur?
Günlüklerinde bilhassa bir şairin ismi geçiyordu.
Cemal Süreya…
Mektubunda o mevzuyu da açmış:
“Çankaya’daki misyonum sırasında Üvercinka’yı, çocukluğunun başucu kitabı olarak okumuş bir Ankara çocuğuyum.
O hislerle, TBMM’nin Dikmen kapısı yakınına, Cemal Süreya ismine bir park yapmıştım… Bugünlerde Ankara’ya gelen Akbelen Ormanları içinde sarsıntı mağdurlarının infaz indirimi yıkılan binaların sorumlularını kapsamasın diyerek tüm protesto edenlere de mesken sahipliği yapıyor bu park.
“Keşke Özdemir Asaf ismine da bir park yapsaydım”
Keşke Çankaya’da Meclis’in kapısına yakın bir öteki yere bir de Özdemir Asaf parkı yapsaymışım
Yalnızlık içine bırakılmış, haksızlığa uğramış ‘kendi kendine mektup yazıp onu duyuranların’ ülkesinde yalnızlığın sesini sembolik anlatımlarla ‘Devlet’e duyurmak isteyenlerin adresi olurdu belki…
Melih Cevdet Anday’ın Yaşamak Hoş Şey şiiri de üzerine yazı yazdığım buradaki en temel desteklerimden oldu.”
9 numarada şu an için en kıymetli muharrir Hannah Arendt
Mektubun en uzun kısmı şu cümleyle başlıyor:
“Öneriniz üzerine Hannah Arendt’in ‘Kötülüğün Sıradanlığı’ kitabını sindirerek okuma fırsatı buldum.”
Devamını ondan okuyoruz:
“Bununla da yetinmedim ‘Biz Mülteciler’ ve ‘Radikal Kötülük’ kitapları ve önermeleri üzerinde de düşünme fırsatı buldum.
Sonra bu okuma teklifini ‘Auerbach’ alıntım üzerine yaptığınızı da anımsayarak yaşadığımız süreçlere dair birtakım çıkarımları bu okumalar üzerine inşa edebilir miyim diye düşündüm.”
Hitler mağduru bir mülteci zalim bir Nazi memuru ile ilgili ne düşünür?
Arendt Nazi Holokost’unun mağduru… Portekiz’e kaçmak ve mülteci olarak yaşamak zorunda kalan bir Musevi…
Savaştan sonra, Holokost’un organizatörlerinden Eichman isimli Alman bürokrat/subayın davasını şahsen incelemeye başlamıştı.
“Başlangıçta bu ismi zihninde bir canavar, seri katil ya da sistematik kötülük organize eden özel bir şeytan olarak tasavvur etmiş.
Ancak, mahkemede izlediği kişiyi farklı bir gözle görmeye başlar:
Tam bilakis düşünmeyen, buyruk ve talimatları sorgulamadan yerine getiren, misyon tarifini ömür biçimi ve sebebi olarak gören sıradan bir memurdur.”
Zalim bir Nazi memuru günahsız bir “emir kulu” mudur?
Eichman, İsrail’de yapılan duruşmalarda “emirleri” harfiyen uyguladığını, kanunlara uyduğunu, hiçbir şahsî tercih, irade ya da özel kötülük planlamadığını argüman eden bir profil çizmişti.
Buğra mektubunda bu profili şöyle anlatıyor:
Kötülüğün en berbat hali sıradanlaşmış halidir
“Arendt bu hali çok tehlikeli buluyor ve bunun nedenini fanatik bir nefretten daha tehlikeli şeyin; düşünme yoksunluğu olduğunu tabir ediyor.
Bu haliyle kötülük patolojik ya da istisnai olmaktan çıkar ve tam bilakis sıradanlaşır, gündeliktir ve sistem içine rahatça yerleşebilir.”
İşte bu tarif “kötülüğünü sıradanlaşması” kavramını dünya diktatörlükler literatürüne soktu.
Bugün bütün dünyada Arendt’in tekrar okunmaya başlanması, psikoloji ve ideoloji mecmualarının Arendt’i kapak konusu yapması bu nedenledir.
Çünkü herkes şunu soruyor:
İnsanlık 20. yüzyılın birinci yarısında yaşadığı felaketi bugün popülist önderler yüzünden tekrar mi yaşıyor?
Silivri’den bu tespitleri yazma gereksinimini şundan duydum
Sözü tekrar Silivri sakinine bırakıyorum:
“Bu tespitleri bilhassa yazma gereği duydum çünkü ülkemiz bürokrasisi ve idare sistemi açısından oldukça şaşırtan benzerlikler kurulabilir çıkarımlar yapılabilir üzere geliyor bana…
‘Emirleri uyguladım, ben buyruk kuluyum’ gibisi münasebetlerle, düşünmeden ve sorgulamaksızın yapılan işleri türel hudutlar içinde tanımlama çerçevesine oturtabilirler ki bunu biz de giderek artan bir biçimde yaşıyoruz.”
Üstelik ‘emir kulu’ olma bizim klâsik kodlarımızda da var
“Üstelik ’emir kulu’ olma metaforu bizim klasik kodlarımızın da içinde var…
Popülist otokrat önderler devrinde, durumunu ve vazifesini korumak isteyen ya da terfi bekleyen tüm kamu vazifelileri, yargı mensupları, bürokratlar, siyasetçiye yakın mensuplar bir mühlet sonra, yapılmasını buyruk aldıkları mevzuatları türel hudutlara sokabilme, türel çerçeve üretebilme ya da var olan çerçeve içinde yorumlar yaparak talimatı yerine getirme yarışına girebilmektedir.”
Vicdanı ve insani kıymet ‘emiri yerine getirdim’ cümlesinin içinde kaybolunca…
Psikolojik olarak bu nasıl bir şeydir?
“Vicdani kıymetlendirme, derinlemesine düşünme, ayrıntılıca sorgulama gibisi konuları; insani kıymetleri, varoluş nedenlerini ve dünya görüşlerinden bağımsızlaştırıp, ’emirleri yerine getirdik, kanunları uyguladık’ biçiminde kendilerini büsbütün edilgenleştiren ve iradelerini neredeyse merkezi otoriteye ihale edebilen bir yaklaşım…“
Yani bütün bir zulmün sorumluluğunu merkezi iktidarın sırtına yükleyen bir ruh hali…”
Bu tahlilin Silivri’den gelmesi hiç şaşırtan değil
Yaşadığımız günlerin en çarpıcı tahlillerinden biri.
Bu birinci entelektüel analizin Silivri’den gelmesi hiç de şaşırtan değil tabi…
Oradan daha çok kitaplar gelecek. Çok sinemalar, belgeseller gelecek.
Ve bir periyodun tarihi “9. Koğuş Mektupları” ile yine yazılacak.
Bugün iktidar medyasının yazmaya çalıştığı resmî tarihten çok farklı bir tarih olacak o…
Kaynak: T24
Bir yanıt bırakın