Yabancı dijital platformların Türkiye’de yatırım ve istihdam sağlamadan sadece reklam gelirleriyle 158 milyar lirayı yurt dışına aktarması, ekonomik ve dijital egemenlik tartışmalarını alevlendirdi. Uzmanlar, bu tabloyu bir “milli güvenlik meselesi” olarak nitelendirirken, telif, vergi ve algoritma kontrolünü içeren kapsamlı yasal düzenlemeler daveti yaptı.
Hürriyet’ten Selin Irmak Kaçmaz ve Özgür Gündüz’ün haberine nazaran, yabancı sanal ağlar ve dijital platformlar Türkiye’de uzun müddettir faaliyet yürütüyor, bu süreçte yatırım ve istihdam sağlamadan yüksek gelir elde ediyor. Kelam konusu platformlar yıllar içinde sessiz bir halde tesirlerini artırıyor ve bu da önemli sonuçlar doğuruyor.
Yabancı dijital platformların Türkiye’de yatırım ve istihdam sağlamadan reklam gelirleriyle büyük kar elde etmesi kamuoyunda tartışma yarattı. Uzman değerlendirmelerine nazaran, 2024 yılında X, Meta, Google ve TikTok üzere platformlara Türkiye’den reklam yoluyla yaklaşık 158 milyar lira aktarıldı. Dijital mecraların reklam pastasındaki hissesinin yüzde 70’in üzerine çıkması, yerli medya kuruluşlarının gelirlerinde önemli daralmaya yol açarken, elde edilen kaynağın büyük kısmının yurt dışına çıkması ekonomik boyutuyla dikkat çekiyor.
Uzmanlar, sıkıntının sadece ekonomik değil, birebir vakitte dijital egemenlik ve toplumsal tesir açısından da ele alınması gerektiğini vurguluyor. Algoritmalar üzerinden içerik akışının yönlendirilmesi, dezenformasyon ve içerik kontrolü mevzularını gündeme getirirken; reklam şeffaflığı, vergi uygulamaları ve dijital telif düzenlemelerinin değerine işaret ediliyor. Avrupa ülkelerinde hayata geçirilen yaş sonu, içerik kontrolü ve telif uygulamalarının Türkiye için de örnek olabileceği belirtiliyor.
“Milli egemenlik sorunu”
Bilişim Uzmanı Osman Demircan, “Farklı üç durumu kıymetlendiriyor olmamız gerekiyor. Ekonomik manada önemli bir biçimde reklam altyapı bağımlılığımız bulunuyor. Türkiye’de dijitalin hissesi yapılan birçok araştırmada %74’ler düzeyinde. Bu durum yerli medya için bir gelir sıkışması, haber ekosistemi içinde finans krizi manasına gelmekte” dedi ve şu ayrıntıları verdi:
“Bir öbür durum ise bilginin bulunduğu ortamdaki riskleri. Yani algoritmik dağılım. Bu algoritmalar istenildiği üzere yönlendirilebildiği sürece gündem belirleme yalnızca algoritmanın ve o algoritmayı yaratanların inisiyatifine kalmış olur. Bu durumun yarattığı en büyük gerçek ise, dezenformasyon, kutuplaşma ve koordineli manipülasyon risklerinin artması.
Son olarak bahsin ulusal egemenlik sorunu olarak algılanması ve mahallî kanunların önemli halde gözden geçirilmesi, yine oluşturulması ve kurallara uyulmasının sağlanması gerekli.
Yabancılar yalnızca yabancı oldukları için kurallara uymama hakkına sahip değiller. Ülke hudutlarımızda yayın yapan tüm dijital platformlar bu kurallara uymalı.”
Hangi tedbirler alınmalı?
Demircan alınması gereken tedbirleri anlattı:
“Özellikle reklam şeffaflığı, reklamların denetlenebilir olmasının sağlanması ve ilgili devlet kurumlarının reklam kütüphanelerine, reklamın hedeflenmesini sağlayan kriterlere, reklam için harcanan bütçeler ve o reklamlara kimlerin eriştiği verisine erişim sağlanabilmeli. Tabi kâğıt üzerinde kalmayacağına emin olunan ve uygulanmaması halinde önemli para ve teknik yaptırımların uygulanacağı kanunların süratli bir biçimde oluşturulması çok kıymetli.
Çocukların güvenliğinin de sağlanması koşul. Yaş doğrulamaları tüm platformlar için standart hale getirilmeli ve bağımlılık yaratıcı ya da yaşa uygun olmayan hiçbir algoritmanın çocukların ekranında çalışmaması sağlanmalı. Verginin sağlıklı alınabilmesi için hizmetlerin yasal mevzuatlarla ölçeklendirilebilmesi ve rekabetin daha adil bir biçimde yapılabilmesi için de sanal dünyaya özel, algoritma kontrolleri yapan bir kurumun oluşturulması hem hakların daha sağlıklı korunmasını sağlayacak hem de algoritmalardaki yönlendirmeleri denetim altında tutabilecektir.”
“Türkiye dijital işgalle karşı karşıya”
Bilişim Uzmanı Prof. Dr. Ali Murat Kırık da bu bahsin bir ulusal güvenlik sorunu olduğunun ısrarlar altını çizdi, “Türkiye bugün sessiz lakin derinden ilerleyen bir ‘dijital işgal’ ile karşı karşıyadır. Yıllardır hayatımıza sızan yabancı dijital platformlar, artık yalnızca birer irtibat aracı değil, ülkemizin ekonomik damarlarını kurutan ve toplumsal yapımızı gaye alan birer ulusal güvenlik sorunu haline gelmiştir. Kendi topraklarımızda, bizim vatandaşımız üzerinden milyarlarca dolar kazanan bu yapılar ne Türkiye’ye yatırım yapıyor ne de topladıkları devasa dataları bizimle paylaşıyor” dedi.
Kırık, “Ekonomik tablo tam manasıyla bir felaketi işaret ediyor: 2024 yılında yalnızca reklam aracılığıyla Türkiye’den Google, Meta, TikTok ve X üzere platformlara tam 158 milyar lira aktarıldı. 2014 yılında reklam pastasından %20 hisse alan bu yabancı mecralar, bugün pastanın %74’ünü ele geçirmiş durumda. Mahallî medyamızın hissesi ise %26’lara kadar geriledi. Bu, vergi veren ve işçi çalıştıran ulusal basınımızın finansal olarak idam edilmesi demektir” sözlerini kullanarak şöyle devam etti:
“Mesele yalnızca para da değil; algoritmalar bugün birer ‘toplum mühendisliği’ silahı olarak kullanılıyor. Bu platformlar, algoritmalarını büsbütün kendi çıkarları doğrultusunda belirleyerek Türk toplumunun bedellerini ve toplumsal yapısını istedikleri üzere şekillendiriyorlar. Gençlerimiz üzerinde yürütülen ahlaki yozlaştırma operasyonları; kumar, uyuşturucu özendirme ve sapkın akımlar, ‘ifade özgürlüğü’ maskesi altında çocuklarımızın zihinlerine adeta enjekte ediliyor.”
“TBMM gündeminde bekleyen Dijital Telif Yasası acilen yasalaşmalı”
Prof. Dr. Kırık, Türkiye için de bir ‘Dijital Telif Yasası’nın artık lüks değil, kaçınılmaz bir mecburilik olduğunu söyledi. Bu platformların Türkiye’deki ekonomik hareket alanının daraltılması gerektiğini söyleyen Kırık, şöyle devam etti:
“Yerli şirketlerimizin haksız rekabet altında ezilmesini engellemek için mali kontrol kuraldır. Dijital egemenliğimizi kazanmak bizim için bir varoluş gayretidir. TBMM gündeminde bekleyen Dijital Telif Yasası acilen ve odunsuz bir halde yasalaşmalıdır. Kendi algoritmalarımızı ve yerli medya ekosistemimizi kurmadığımız her saniye, ulusal servetimiz ve geleceğimiz dışarı akmaya devam edecektir. Türkiye, bu dijital işgale karşı hem tüzel hem de mali kalkanını bugün kuşanmalıdır; yarın çok geç olabilir!”
Kaynak: T24
Bir yanıt bırakın