Suriye’de Kürtlerin önde gelen siyasi hareketi Demokratik Birlik Partisi’nin (PYD) eski eş genel başkanı ve başkanlık konseyi üyesi Salih Müslim, BBC Türkçe’nin sorularını yanıtladı.
Müslim, Şam güçlerinin Suriye Demokratik Güçleri’ne (SDG) yönelik operasyonlarının ardında, Fransa’nın başşehri Paris’te 5-6 Ocak’ta yapılan toplantının olduğunu sav etti.
Toplantı, Amerika Birleşik Devletleri’nin (ABD) arabuluculuğunda Suriye ile İsrail ortasında gerçekleştirilmişti.
Son süreçte yaşananları “Kürtlere karşı komplo” olarak yorumlayan Müslim, Şam idaresinin ele geçirdiği hapishanelerdeki IŞİD’lileri hür bıraktığını öne sürdü ve “Suriye Afganistan’a dönüşüyor” yorumunu yaptı.
Müslim, ABD’nin son periyottaki halinin kendileri açısından “bir dereceye kadar sürpriz” olduğunu söyledi.
Suriye idaresiyle diyaloğa açık olduklarını kaydeden Müslim, anlaşamamaları durumunda ise “direneceklerini” belirtti.
Müslim, Suriye hükümetiyle müzakere sürecinde en kuvvetli başlıklar olarak ise “meşru savunma, eğitim sistemi ve bayan haklarını” saydı.
Türkiye, PYD ve silahlı kanadı Halkın Savunma Birlikleri’ni (YPG), “PKK’nın Suriye’deki uzantısı” olarak görüyor ve “terör örgütü” olarak tanımlıyor.
YPG, Suriye Demokratik Güçleri’nin merkezi gücü pozisyonunda.
Müslim, 2012-2015 yılları ortasında Türk yetkililerle temaslarda bulunmuş hatta bunun için Ankara’ya gitmişti.
2018’de ise Müslim’in ismi İçişleri Bakanlığı’nın “terörden arananlar” kataloğunda kırmızı listede yer almıştı.
Paris’teki toplantıya eleştiriler
Suriye’de son çatışma süreci, 6 Ocak’ta Halep’teki Pir Maksud ve Eşrefiye mahallerinde başladı.
Müslim, SDG ve Şam ortasında bir muahede olmasına karşın operasyonların başlamasını eleştirdi, bunlar için “aniden” ve “kalleşçe” tabirlerini kullandı.
Bu süreçte güçlerini Rakka ve Deyrizor’dan çektiklerini belirten Müslim, “Farkına vardık ki bu, ufak bir çatışma değil. Bu, konsept seviyesinde bir şey. Burada Rojava’yı yok etme, özerkliği teslim alma ya da bitirme planı olduğunu gördük” dedi.
Müslim, yaşananların gerisinde milletlerarası bir mutabakat olduğunu savunuyor:
“Bu sürece milletlerarası güçlerin Paris muahedesi start verdi. Çabucak sonra bu Eşrefiye, Pir Maksud akınları başladı.”
Paris’teki toplantıdan sonra ABD’nin Ankara Büyükelçisi ve Suriye Özel Temsilcisi Tom Barrack, “Amacımız diyalog ve tansiyonu azaltmaktı ve tam da bunu başardık” demişti.
Aynı gün Paris’te bulunan Dışişleri Bakanı Hakan Fidan da toplantıdan sonra Suriyeli mevkidaşı Esad Hasan Şeybani ve Barack’la görüşmüştü.
ABD’ye bakış nasıl?
Suriye’de 2011’de başlayan iç savaş sırasında YPG ve sonrasında da SDG ile ABD ortasında kıymetli bir işbirliği vardı.
Ancak SDG son çatışmalarda, başta ABD olmak üzere Batı’dan istediği takviyesi alamadı.
ABD’yle bağlarının geçmişini kıymetlendiren Müslim, “Amerikalılar hiçbir vakit bizi korumak için kelam vermedi. Biz de bu türlü bir şey istemedik. Bu çıkar problemiydi, ikimiz de DAEŞ’e (IŞİD) karşı birleştik” diyor.
Müslim ABD’nin son halinde Türkiye ile alakalarının tesiri olduğu kanısında:
“Paris’in sonuçları bizim için bir dereceye kadar sürpriz oldu ve Amerika da tabi bunun ortağıydı. Oradaydı. Göz yumuyor.
“Amerika herhalde Türkiye’ye karşı durmak istemiyor. Bu türlü bir hassas istikrar var. Mesela bu sivillerin bu kadar ölmesine karşı susmaları alışılmış bizi rahatsız ediyor lakin Paris’te bulunanların hepsi de sustular.”
İsrail’le bağlantılar ne seviyede?
Türkiye son devirde SDG’yi İsrail ile münasebetler konusunda eleştiriyor.
Kendilerinin İsrail’le nasıl bir alakaları olduğunu sorduğumuz Müslim, “İsrail’le işbirliği durumu yok. Hiç yok” diyor.
Müslim, “(Suriye’nin geçici devlet başkanı) Ahmed Şara kalkıp daima İsrail’le muahede yapıyor. Türkiye’nin İsrail’le ilgileri aslında biliniyor. Hala bilmem kaç milyarlık ticareti var” diyerek kendilerinin bu bahiste suçlanmalarını eleştiriyor.
Türkiye ise İsrail’le ticaretin sürdüğü savlarını reddediyor
‘Rakka’yı, Deyrizor’u ele geçirme hedefimiz yoktu’
Son süreçte yaşananların akabinde SDG’ye yapılan tenkitlerden biri de iç savaşta Kürtlerin yoğunlukta olduğu bölgelerin dışına da çıkması oldu.
Müslim bu tenkitleri hatırlattığımızda şu yorumu yapıyor:
“Biz Rojava’yı DAEŞ’çilerden temizledikten sonra öbür komşu yerlerden; Mümbiç’ten, Rakka’dan, Tabka’dan, Deyrizor’dan patlayıcı yüklü otomobiller gelip Kamışlı’da, Kobani’de ve öbür yerlerde patlıyordu.
“O vakit Mümbiç’ten bir sivil meclis ‘Bizi de kurtarın, size yardımcı olacağız’ diye Kobani’ye geldi. Böylelikle gidip Mümbiç’i kurtardık. Ondan sonra Tabka’dan da geldiler.
“Bu bizim de işimize geldi. Düşmanlar yerine dostlarımız olsun dedik. Bizimkiler gitti ve orada da meclisler oluşturuldu. O bölgenin çocuklarıydı. Yoksa bizim hiçbir vakit Rakka’yı, Deyrizor’u ele geçireceğiz diye bir hedefimiz yoktu.”
Gelinen kademede çeşitli Arap aşiretlerinin Şam’ı desteklemesini sorduğumuz Müslim, şu yorumu yapıyor:
“Bunlar bilgisiz insanları toparlamış saldırıyorlardı. Biz de Arap-Kürt savaşı olmasın diye güçlerimizi geri çektik. Lakin orada hala temas ettiğimiz birçok insan var. Bu türlü ağır başlı beşerler var. Demokratik Suriye güçleri içinde de hâlâ Araplar var.”
Ateşkesi kim ihlal ediyor?
Suriye’de çatışmaların başlamasından bu yana hem Şam idaresi hem de SDG birbirini ateşkesi ihlal etmekle suçluyor.
Bu bahiste Şam’ın SDG’ye yönelik suçlamalarını sorduğumuz Müslim şu karşılığı veriyor:
“Şam’dan gelip de Kürt köylerine saldırmaları göz önündeyken ‘Onlar saldırıyor’ demek ne demek? Toplumsal medya üzerinde kalkıp katlettiğin insanları, sivilleri gösteriyorsun. Bundan sonra da kalkıp onları suçlamak biraz ayıp.”
‘IŞİDlilerin’ tutulduğu hapishanelerde ne oldu?
Tarafların birbirine yaptığı bir öbür suçlama da IŞİD şüphelilerinin tutulduğu hapishanelerden kimi tutukluların kaçması konusu oldu.
Suriye İçişleri Bakanlığı, Haseke’nin güneyindeki Şaddadi Hapishanesi’nden kaçarak hür kalan ve IŞİD’li oldukları tez edilen yaklaşık 120 mahkumdan 81’inin yakalandığını açıkladı.
Her şeyin göz önünde yaşandığını belirten ise Müslim, Şam’dan gelen güçlerin IŞİD şüphelilerini hür bıraktığını öne sürüyor:
“Bu, Şaddadi’de oldu. Zorla girdiler ve bunları özgür bıraktılar. Göz önündeydi. Rakka’da da tıpkı şey oldu. Tanklarla, toplarla dayandılar. Bizimkiler direndi. Ondan sonra çekildiler, onlara teslim ettiler. Onlar da hepsini hür bıraktılar.”
Müslim bu mevzuda ABD’lileri de eleştiriyor:
“Şaddadi’deki hapishane ile Amerikalıların karargâhı ortasında iki kilometre var. Kameralarla görüyorlar. Bizimkiler ‘Gelin, bunları bırakacaklar’ diye çok yalvardılar, fakat hiçbir yanıt vermediler. Kimse kulak asmadı. Lakin Rakka’da hapishaneyi koruyanları çıkarmak için arabuluculuk yaptılar o öbür. Bizimkileri çıkardılar.”
Müslim bu tutuklular için, “Bunlar bizim için büyük bir yüktü. Hem bunların korunması, hem beslenmesi, hem de bakılması bizim için büyük bir yüktü. Biz en azından bundan kurtulduk” yorumunu yapıyor.
ABD ordusu, Suriye’nin kuzeydoğusundaki son gelişmeler sonrası, buradaki hapishanelerden 7 bin kadar IŞİD tutuklusunu Irak’a transfer etmeye başladı.
Dışişleri Bakanı Hakan Fidan bu gelişmeyi yorumlarken, Türkiye’nin yıllardır bu sorunun tahlili için alternatif ve yaratıcı tahliller getirdiğini söyledi ve ekledi:
“DEAŞ’lı mahkumların ülkelerine geri gitmesine çok aracı olduk biz açıkçası, bunu kolaylaştırıcı bir rol üstlendik. Yani devlet kurumlarına da bu istikamette daima talimat verildi ki oradaki sayı azalsın, sorun giderek daha akut hale gelmekten çıksın.”
‘Suriye, Ortadoğu içinde bir Afganistan’a dönüşüyor’
Müslim, hapishanelerde yaşananların akabinde Afganistan’la ilgili bir yorum yapıyor:
“Ve ispatlandı. Bunlar DAEŞ’in mentalitesidir. Aldılar, bıraktılar. Artık bütün dünya için büyük bir tehlikedir. Ne yapacaklarını bilmiyoruz. Artık Suriye, Ortadoğu içinde bir Afganistan’a dönüşüyor.
“Buradaki teröristler, eski DAEŞ’çiler, bu yeni DAEŞ’çilerle bir arada bütün dünyaya büyük bir tehlike oluşturuyor.”
‘Türkiye’ye düşman değiliz, anlatamadık’
Müslim, son sürecin içinde yer aldığını tez ettiği Türkiye’ye de yansılı:
“Biz hiçbir vakit Türkiye’nin düşmanı değiliz, uygun komşu olmak istiyoruz. Fakat bir türlü anlatamadık bunu.”
Müslim, Ankara’dan gelen “SDG Kürtleri temsil etmiyor” yorumlarını da eleştiriyor, “Eğer Suriye’deki Kürtleri SDG temsil etmiyorsa kim ediyor?” diyor.
‘Savunma dışında eğitim ve bayan konusu da kritik’
Şam’la görüşmelerin en fazla hangi başlıklarda tıkandığını sorduğumuz Müslim, üç temel mevzuya değiniyor.
Bunlardan biri, SDG’nin Suriye ordusuna iştiraki.
10 Mart mutabakatındaki sekiz unsurla ilgili olarak kurullar oluşturulması ve bunlar üzerinde çalışılması gerektiğini söyleyen Müslim, Şam idaresini suçluyor:
“Bundan kaçındılar. Savaşı dayattılar. En sonunda da askeri soruna öncelik verdiler. Artık bizi savunmasız bırakmak istiyorlar.”
Müslim, “Ordunun sizin olduğunuz bölgelerdeki tümenlerinin sizden mi oluşmasını istiyorsunuz?” biçimindeki sorumuza ise şu karşılığı veriyor:
“Doğrudur. Aleviler sıkıntısını gördünüz, Dürzileri gördünüz. Bu niçin oldu? Zira onların savunma güçleri yoktu. Gittiler binlerce insanı öldürdüler ve birebir bireyler artık bizimle savaşıyor. Gidip onların eline kimi bırakacaksın? Kürt bayanlarını mı bırakacaksın? Süryanileri mi bırakacaksın? Asurileri mi bırakacaksın? Ezidileri mi bırakacaksın?”
İkinci kritik konusunun eğitim olduğunu belirtiyor Müslim:
“Eğitim sistemini İslami [yapmak istiyorlar]. İbn Teymiyye’yi koymak istiyorlar. Bizim üniversiteye kadar eğitim sistemimiz var.”
13. ve 14. yüzyılda yaşamış din adamı Takıyyüddin İbn Teymiyye, Selefizmin kurucusu olarak biliniyor.
Müslim, üçüncü olarak da bayan haklarından bahsediyor ve ekliyor:
“Görüşmelerde ‘Kadın olgusu olmayacak, bayan birlikleri olmayacak’ deniyor. Bizde eş başkanlık sistemi var. Bunların hepsini reddediyorlar. Bunların hepsi kırmızı çizgimizdir. Bu mentaliteyle nasıl anlaşacaksın? Ancak buna karşın barış istiyoruz. Ateşkes olsun, konuşalım. Ortada bir-iki aracı da olsun.”
Müslim, anlaşmak istediklerini lakin muahede olmaması durumunda “direneceklerini” söylüyor, “Bütün Suriye’yi mahvetmek istiyorlar fakat biz kurtarabildiğimiz kadar bir şeyleri kurtarmaya çalışıyoruz” diyor ve ekliyor:
“Ya insan üzere anlaşırız ya da artık bu savaş nereye kadar giderse direneceğiz.”
Kaynak: T24
Bir yanıt bırakın